Octamethylcyclotetrasiloxane, thường được gọi tắt là D4, là một hợp chất thuộc nhóm silicone vòng. Trong ngành công nghiệp mỹ phẩm, D4 từng được sử dụng phổ biến nhờ đặc tính làm mềm da, tạo độ mượt cho tóc và giúp sản phẩm khô nhanh sau khi thoa. Tuy nhiên, các nghiên cứu độc tính học gần đây đã chỉ ra những nguy cơ nghiêm trọng của hoạt chất này đối với sức khỏe con người và môi trường, dẫn đến việc các cơ quan quản lý dược phẩm trên thế giới và Việt Nam thắt chặt quy định sử dụng.

Độc tính học và các nguy cơ đối với sức khỏe

Các nghiên cứu độc tính chuyên chỉ ra rằng D4 gây phì đại gan và tăng sinh tế bào gan ở các loài gặm nhấm. D4 làm gián đoạn hệ nội tiết, cản trở quá trình rụng trứng, giảm khả năng phôi làm tổ, tăng tỷ lệ mất phôi và có hoạt tính kháng estrogen nhẹ Dù một số cơ chế độc tính có thể mang tính đặc thù trên động vật, song các rủi ro làm gián đoạn hệ thống nội tiết và cản trở quá trình rụng trứng vẫn khiến D4 bị giới y khoa giám sát nghiêm ngặt.

Do những mối nguy này, D4 đã bị đưa vào danh mục các chất cấm sử dụng trong mỹ phẩm tại nhiều quốc gia và khu vực, bao gồm cả Liên minh châu Âu (EU) và các nước thành viên ASEAN.

Tính tích tụ sinh học và rủi ro tàn phá môi trường

Không chỉ gây hại cho con người, D4 còn là một mối đe dọa sinh thái lớn do đặc tính khó phân hủy sinh học và khả năng tích tụ sinh học rất cao. Dữ liệu thực nghiệm đã ghi nhận hệ số nhân sinh học (BCF) của D4 lên tới mức 12.400 ở một số loài cá, minh chứng cho sự tích lũy nguy hiểm của chúng trong mạng lưới thức ăn thủy sinh. Do độ hòa tan trong nước thấp, chất này có xu hướng hấp phụ rất mạnh vào các chất hữu cơ trong đất, bùn thải và trầm tích đáy sông biển, gây ra hệ lụy sinh thái lâu dài. Hơn thế nữa, các dấu vết của D4 thậm chí đã được phát hiện trong máu người trưởng thành, phụ nữ mang thai và sữa mẹ ở nhiều khảo sát trên thế giới.

Quy định về việc thu hồi các sản phẩm vi phạm

Theo các thông báo và quyết định mới nhất từ Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), các sản phẩm mỹ phẩm có chứa thành phần D4 đều thuộc diện vi phạm quy định về thành phần công thức mỹ phẩm. Các sản phẩm này buộc phải bị đình chỉ lưu hành và thu hồi triệt để trên toàn quốc nhằm đảm bảo an toàn tối đa cho người tiêu dùng.

Danh mục thu hồi bao gồm nhiều loại sản phẩm đa dạng từ nước hoa, kem dưỡng da, dầu gội đến các sản phẩm trang điểm. Cơ quan chức năng yêu cầu các cơ sở kinh doanh, nhập khẩu phải chủ động rà soát danh mục thành phần ghi trên nhãn sản phẩm. Nếu phát hiện sự có mặt của D4, đơn vị phải ngay lập tức dừng việc phân phối và phối hợp thực hiện tiêu hủy theo đúng quy định hiện hành.

Khuyến cáo dành cho người tiêu dùng và cán bộ y tế

Người tiêu dùng cần thận trọng kiểm tra kỹ bảng thành phần và ngừng sử dụng ngay các mỹ phẩm chứa D4 hoặc nằm trong danh mục thu hồi. Đồng thời, cán bộ y tế cần chủ động cập nhật thông tin về độc tính của D4 để hướng dẫn cộng đồng nhận diện rủi ro. Mọi phản ứng bất thường khi dùng mỹ phẩm nghi ngờ cần được báo cáo kịp thời cho cơ quan quản lý nhằm tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của Bộ Y tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trung tâm Hỗ trợ, Đào tạo liên tục