Ngày 16/05/2026, Bộ Y tế đã chính thức ban hành Thông tư số 14/2026/TT-BYT quy định tiêu chuẩn chẩn đoán và quy trình chuyên môn để xác định tình trạng nghiện ma túy. Thông tư này đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn hóa công tác y tế liên quan đến quản lý, điều trị và cai nghiện, thay thế cho Thông tư số 18/2021/TT-BYT trước đây. Văn bản sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2026. Đây là nội dung quan trọng mà các y bác sĩ, nhân viên y tế tại các cơ sở khám chữa bệnh cần nắm vững để áp dụng đúng theo quy định của pháp luật hiện hành.

Đối tượng và phạm vi áp dụng

Thông tư 14/2026/TT-BYT áp dụng cho việc xác định tình trạng nghiện ma túy của cá nhân theo quy định tại khoản 1 Điều 31 Luật Phòng, chống ma túy năm 2025. Các cơ sở y tế được giao nhiệm vụ thực hiện chẩn đoán phải đảm bảo các điều kiện về nhân sự, cơ sở vật chất và trang thiết bị để thực hiện quy trình một cách chính xác, minh bạch và tuân thủ pháp luật.

Tiêu chuẩn chẩn đoán tình trạng nghiện ma túy

Việc xác định một người có mắc hội chứng nghiện ma túy hay không đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng về mặt lâm sàng và cận lâm sàng. Theo quy định mới nhất, một người được chẩn đoán là nghiện ma túy khi có ít nhất 03 trong 06 tiêu chuẩn sau đây xảy ra đồng thời trong vòng ít nhất 01 tháng, hoặc lặp đi lặp lại trong vòng 12 tháng:

Thứ nhất là người bệnh có ham muốn mạnh mẽ hoặc cảm giác bắt buộc phải sử dụng ma túy.

Thứ hai là gặp khó khăn trong việc kiểm soát hành vi sử dụng ma túy, bao gồm thời gian bắt đầu, kết thúc hoặc mức độ sử dụng.

Thứ ba là có hiện tượng dung nạp với ma túy, biểu hiện qua việc người bệnh phải tăng liều lượng để đạt được hiệu quả như trước đây.

Thứ tư là xuất hiện hội chứng cai (trạng thái cai vật vã) khi ngừng hoặc giảm lượng ma túy sử dụng.

Thứ năm là người bệnh dần bỏ bê các thú vui, sở thích hoặc các hoạt động quan trọng khác trong cuộc sống để dành thời gian cho việc tìm kiếm và sử dụng ma túy.

Thứ sáu là người bệnh vẫn tiếp tục sử dụng ma túy mặc dù nhận thức rõ về các hậu quả có hại đối với sức khỏe thể chất, tinh thần và xã hội.

Quy trình chuyên môn xác định tình trạng nghiện ma túy

Để đảm bảo tính khách quan và khoa học, Thông tư yêu cầu thực hiện quy trình xác định tình trạng nghiện qua các bước chuyên môn cụ thể.

Bước đầu tiên là tiếp nhận người cần xác định tình trạng nghiện ma túy, thiết lập hồ sơ bệnh án chi tiết.

Bước thứ hai, bác sĩ tiến hành khám lâm sàng toàn diện, đặc biệt chú trọng khai thác tiền sử sử dụng chất gây nghiện, các biểu hiện tâm thần kinh và dấu hiệu sinh tồn.

Bước thứ ba, chỉ định thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng bắt buộc. Việc xét nghiệm nhằm xác định sự hiện diện của chất ma túy trong cơ thể, thông qua các mẫu bệnh phẩm như nước tiểu hoặc máu.

Bước thứ tư là giai đoạn lưu bệnh nhân để tiếp tục theo dõi diễn biến lâm sàng. Bác sĩ cần quan sát kỹ các triệu chứng của hội chứng cai có thể xuất hiện trong thời gian theo dõi.

Bước cuối cùng, dựa trên kết quả khám lâm sàng, các xét nghiệm cận lâm sàng và quá trình theo dõi, bác sĩ chuyên khoa sẽ tổng hợp thông tin, đối chiếu với các tiêu chuẩn chẩn đoán đã được quy định và đưa ra kết luận chính thức về tình trạng nghiện ma túy.

Ý nghĩa của Thông tư đối với hệ thống y tế

Sự ra đời của Thông tư 14/2026/TT-BYT giúp minh bạch hóa và thắt chặt các quy chuẩn chuyên môn, đồng thời hỗ trợ các cán bộ y tế thực hiện công tác giám định một cách tự tin, có cơ sở pháp lý vững chắc. Các cơ sở y tế cần tổ chức tập huấn, cập nhật ngay các quy trình này cho đội ngũ y bác sĩ trực tiếp làm công tác chuyên môn, đảm bảo đến ngày 01/07/2026 có thể áp dụng đồng bộ trên toàn quốc.

Trung tâm Hỗ trợ, Đào tạo liên tục