Vừa qua, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã thực hiện thành công ca phẫu thuật ghép tạng liên hoàn (domino) đầu tiên tại Việt Nam. Đây là một kỹ thuật y khoa phức tạp, tận dụng tối đa nguồn tạng hiến để cứu sống nhiều bệnh nhân, đồng thời đánh dấu bước tiến mang tính đột phá trong lĩnh vực ghép đa tạng của y học nước nhà.

Diễn biến chuỗi ghép tạng liên hoàn

Quá trình phẫu thuật được khởi xướng từ nguồn tạng hiến của một bệnh nhân chết não do tai nạn giao thông. Các cơ quan được hiến tặng bao gồm tim, gan và hai quả thận. Trong chuỗi ghép này, tim và gan được tiến hành ghép đồng thời cho một bệnh nhân nam mắc bệnh lý rối loạn chuyển hóa hiếm gặp mang tên là thoái hóa bột (amyloidosis). Khác với các ca phẫu thuật thông thường, lá gan của bệnh nhân thoái hóa bột sau khi được cắt bỏ không bị loại bỏ, mà tiếp tục được sử dụng làm tạng ghép cho một bệnh nhân thứ ba đang mắc ung thư gan trên nền xơ gan. Cùng thời điểm, hai quả thận từ người hiến ban đầu cũng được ghép thành công cho hai trường hợp suy thận khác.

Cơ sở khoa học và tính ưu việt của kỹ thuật ghép domino

Bệnh lý thoái hóa bột có bản chất là một rối loạn chuyển hóa có nguồn gốc từ đột biến gen, khiến gan sản xuất ra các protein bất thường. Các protein này lắng đọng tại nhiều cơ quan, gây ra tổn thương thần kinh ngoại biên và suy tim nặng. Việc chỉ thay thế tim sẽ không giải quyết được triệt để căn nguyên, vì gan vẫn tiếp tục sản sinh protein bệnh lý, dẫn đến nguy cơ tái phát tổn thương trên tim mới ghép. Do đó, chỉ định ghép đồng thời tim và gan là giải pháp điều trị tối ưu nhất.

Về nguyên lý tái sử dụng tạng, lá gan của bệnh nhân thoái hóa bột chỉ mang khiếm khuyết duy nhất ở chức năng sản sinh protein bất thường, trong khi toàn bộ các chức năng chuyển hóa khác của gan vẫn hoạt động bình thường. Y văn ghi nhận quá trình tích lũy protein này để gây ra biểu hiện bệnh lý lâm sàng thường kéo dài từ hai đến ba thập kỷ. Chính vì cơ chế phát bệnh chậm trễ này, lá gan khuyết tật vẫn là một cơ hội sống quý giá đối với các bệnh nhân lớn tuổi hoặc người đang đối mặt với nguy cơ tử vong cao do ung thư gan. Việc ứng dụng ghép domino trong trường hợp này hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chỉ định y khoa cũng như đạo đức y học.

Các bác sĩ tiến hành ghép gan và tim cho người nhận.

Thách thức chuyên môn và quá trình hồi phục

Kỹ thuật ghép domino đặt ra hàng loạt thách thức lớn về mặt phẫu thuật. Quá trình bóc tách gan từ người mắc bệnh thoái hóa bột đòi hỏi kỹ thuật vô cùng tinh vi, bởi phẫu thuật viên phải bảo đảm tạng lấy ra giữ được nguyên vẹn cấu trúc mạch máu và đường mật để tiếp tục ghép cho người nhận tiếp theo. Việc thực hiện đồng thời hai đại phẫu ghép tim và ghép gan trên cùng một bệnh nhân càng làm tăng mức độ phức tạp, yêu cầu sự phối hợp nhịp nhàng, độ chính xác tuyệt đối của các ê-kíp đa chuyên khoa.

Thống kê cho thấy số lượng các ca ghép đồng thời tim và gan cho bệnh lý thoái hóa bột trên thế giới hiện còn rất khiêm tốn, chủ yếu tập trung tại các trung tâm y khoa lớn ở châu Mỹ và châu Âu, và gần như chưa từng được ghi nhận tại khu vực châu Á. Tuy nhiên, thời gian thực hiện ca phẫu thuật tại Việt Nam đã được rút ngắn đáng kể so với mức trung bình của thế giới. Sự tối ưu về thời gian phẫu thuật đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phục hồi của các tạng ghép. Bệnh nhân đều được rút nội khí quản chỉ sau mười hai giờ phẫu thuật. Sau ba ngày, người bệnh đã tỉnh táo, có thể ngồi dậy, ăn uống bình thường và các chức năng sinh tồn dần ổn định.

Ý nghĩa thực tiễn và định hướng phát triển

Thành công của ca phẫu thuật không chỉ là một cột mốc về mặt kỹ thuật chuyên môn mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện quan điểm sử dụng tối ưu nguồn tạng hiến đang rất khan hiếm. Bằng cách tái sử dụng tạng ghép một cách khoa học, ngành y tế có thể nối dài thêm nhiều sự sống từ một nguồn hiến duy nhất.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Ghép tạng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thông tin về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân sau ghép.

Sự kiện này khẳng định năng lực của y tế Việt Nam đã tiệm cận với trình độ quốc tế, mở ra triển vọng lớn trong việc phát triển y tế chất lượng cao kết hợp du lịch y tế. Trong tương lai, các kỹ thuật ghép tạng phức tạp sẽ tiếp tục được mở rộng và chuyển giao cho mạng lưới các cơ sở y tế công lập và tư nhân trên toàn quốc. Đồng thời, ngành y tế cũng đang chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực để tiến tới thực hiện các kỹ thuật ghép tạng chuyên sâu mới như ghép tử cung, ghép tụy – thận và ghép ruột nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng cao.